Yeni bir newroz bayramini karsilarken,Newrozun Alevi inancindaki yeri önemi hakkinda kisaca birseyler söylemek istiyorum.
Günümüzde anadoludaki Alevilerce yeteri kadar özenilmeyen ve kutlanmayan bu bayram Türkiye sinirlari disindaki alevi-sii ve benzeri topluluklarda cok önemli bir bayram olarak kutlanmaktadir.Türkiyedeki yasaklamalardan ve asimilasyondan dolayi unutulma noktasina gelen bu bayram son yillardaki kutlamalarla yeniden önem kazanirken, Alevilerde tekrar bu tarihi bayramlarina sahip cikarak kutlamaktadirlar.Bu tarihi günü bir cok halk bayram olarak kutlamaktadir. Kürtler, Farslar, Afganlar v.s ,diger yandan Siiler,ortaasya daki bazi halk topluluklari da cesitli sebeplerle kutlamaktadir.Bu bayramin kutlama amaci genelde ayni duygu ve düsünceler etrafinda yogunlasir.
Simdi Alevilerin bakis acisiyla Newrozu aciklayalim; “Newroz” kelimesi Kürtçe–Farsça bir sözcüktür; Kürtçe ve Farsça"da “New, Nü; Yeni, Roz, Roj; Gün demektir. Yani Newroz = Yenigün olarak Türkçe"ye çevrilebilir. Ancak Türkçe"de “w” harfi olmadığından Nevruz olarak geçmektedir. Alevi inancında Newroz (Nevruz) bayramının da ĺslamiyet öncesi Ortadoğu ve Mezopotamya ĺnanç kültürü ile bir bağlantısı mevcuttur. Newroz (Nevruz) bayramı bir çok halk tarafından kutlanmaktadır. Bu bayrama vesile olarak bir çok farklı efsane ve rivayet anlatılmakla beraber kutlanma amacı hemen; her yerde aynıdır.
Bu konuda anlatılan efsanelerden biri; Bin yıl hüküm sürmüş bir Kral olan Dehak"ın iktidarı boyunca büyük zülüm uyguladığı ve son iki yüz yılında da iki omzunda iki yılan başının çıktığı, Dehak"ı rahatsız eden bu yılan başlarına her gün iki insan beyninin yedirildiği şeklindedir. Bu uygulamanın toplumu bezdirdiği ve patlamanın eşiğine gelmesinin sonucu olarak Demirci (Kawa) adlı bir halk kahramanının (iki oðlunun bu yüzden öldürülmesinden dolayı) toplumu örgütleyerek ayaklanma başlatıp. Demavend şehri önlerine gelerek, kurbanlardan Cem veya Cemşid"in oğlu Feridun"u şah ilan edip yapılan Savaşta Dehak"ı yenerek öldürmüştür. Bu beladan ve zulümden kurtulmanın günü olarak 21 Mart günü her yıl kurtuluşbayramı olarak kutlanmıştır.
Bu efsane bazı kaynaklarda şöyle anlatılmaktadır: “Newroz Erkanı, adını Newroz olayından almaktadır, Aleviliğin ilk temelini atanlardan Ebu Müslim Horasani"den Ebu"l Vefa"ya kadar uzanan o ince ve uzun yolda Cem ayinlerinin adı, Milattan önce 1825 yıllarında tarih sahnesine çıkan Kasit ülkesinin hükümdarının genel adı Cemşid"den alınmıştır Işte bu hükümdarlardan birisi Babil"i işgal ettiğinde, gökte iki güneş görüldüğü yolunda bir efsane ortaya çıkmıþtır. Bu güneşlerden birisi Kral Cemşid"in parlayan yüzüydü. Babil 21 Mart günü işgal edildiği için bu tarih bahar bayramĺ olarak kutlanmaya başlandı. Newroz"un anlamı yukarıda da belirttiğimiz gibi “yeni gün” demektir. Cemşid ile birlikte yeni bir günün basladığına inanıldı. Takvimler içinde bu tarih yani yılın ilk günü sayıldı. Yine Milattan önce 612 yılında da aynı gün Ninova.(Niniv) Med Imparatorluğunca Fetih edilince bu iki bayram örtüştü ve bütünleştirildi. Işte geçmişleri Med ĺmparatorluğu ile ilgili olan o toplumsal kültürden ve ĺnanç temelinden gelen Ebu Müslim ve Ebu"l Vefa, kendi soylarından gelen Newroz"u bir Kürt kültür yaratması olarak Alevilik Felsefesine de koymuşlardır. Sonuçta Newroz ĺslamiyet öncesi Mezopotamya ve hatta son dönemlerde Türk Devleti de resmi olarak bu bayrama Orta Asya Kültürü içinde sahip çıkmaktadır. Newroz geleneği daha çok Kürt Alevi bölgelerinde kutlanmakla beraber Tüm Aleviler bu günü kutsarlar ve bilirler.
Newroz"un, 21 Mart günü, Aleviler açısından kutlanmasının başka sebepleri de vardır.
Örneğin; - 21 Mart"ın Hz. Ali"nin doğum günü olması.
- Hz. Ali"nin Hz. Muhammet"in Kızı Fatma ile evliliğinin 21 Mart"ta olması.
-Güneşin Koç burcuna girdiği gün olması nedeni ile ilkbaharda birlikte yeni bir hayatın ve tabiatın canlanmaya başlaması ve bereket getirmesi.
Newroz Erkanı çeşitli tören ve etkinliklerle kutlanır.
Küskünler barıştırılır. Düşkünlere yardım edilir. Yiyecek ve hediyeler sunulur. Newroz Macunu pişirilir. Newroziye adlı nefesler ve şiirler okunarak kutlanır.
Alevi Ozan, Şükrü Baba şöyle der;
Akşamlar aşk olsun bayram gecesi
Bu ayın nurudur Sultanı Newroz
Fazlı Şahım budur dilek gecesi
Ne Mübarek gündür Sultan-ı Newroz
Bayram kutlu olsun açılmış güller
Konmuşlar Meydana garip bülbüller
Esmai Hayderi zikreder diller
Ne Saadet bize Sultanı Newroz
Muhammet Mustafa Sultanı Cihan
Ali’nin sırrını çün kıldı beyan
Hatice sırrından kamusu şâdân
Ruha Safa verir Sultanı Newroz
Saadet hırkasını büründü Ali
Velayet tacını vurundu Ali
Melek Secde etti bilindi Ali
Nübüvvet sırrında Sultanı Newruz
Muhabbet şehrinin nurdan yapısı
On iki İmamdır Cennet kapısı
Hak’a secde eder kulun hepsi
Dilekler kabuldur Sultanı Newroz
Sakii kevserdir ol Şahı merdan
Sundular kevseri ol demde heman
Süreriz demleri yıkılsa Cihan
Şah olur kalbimiz Sultanı Newroz
On dört Masumu pak sırrı sırrullah
Ayini Cem içre nuru nurullah
Cümlenin muradın verici Allah
Bizi de Şâd eder Sultanı Newroz
Şükrü Baba söyler, bu deme şükür
Nurunu, sırrını kırdı tefekkür
Muhammet Ali’dir dilinde zikir
Ne mürüvvet bize Sultanı Newroz
Yine bir başka Ozan, Hüseyin Hüsni Erdikut Baba bir Newroziyede şöyle demektedir
Gönüller Şad oldu ilkbahar geldi
Newroz bayramına eriştik ya Hu…
Çemen zar Şevk ile nüra bezendi
Newroz bayramına eriştik ya Hu...
Gelin cümle Canlar birlik olalım
Arzı niyaz edüp dâra duralım
Muhabbet bezminde zevkler bulalım
Newroz bayramına eriştik ya Hu...
(..............................................)
Hüsnü Baba’m derki Ali dir Şahım
Ehli Beyt yolunda fedadır Canım
Bunlarla kaim dir benim imanım
Newroz bayramına eriştik ya Hu...
Hangi amac ile kutlanirsa kutlansin, Newroz Anadolu-Mezopotamya,ortadogunun bircok yerinde ve ön asyada halklari kaynastiracak en önemli kültürel ortak paydadir.
Bu vesile ile Newroz bayramini ülkemizde bir ayrilikci gün ve kutlama gibi degil,baris kardeslik günü olarak kutlamak basta devlet yetkilileri olmak üzere tüm kutlayanlarin sorumlulugu olmalidir.
2010 yili Newroz bayraminin, özlemini cektigimiz özgür esit ,baris ve kardesligi pekistiren bir gün olmasi dilegiyle tüm halklara kutlu olsun.
Arsiv TV