|
|
Xema Çel Meqami / Kırk Makamlık Efkar |
|
|
|
2009-11-29
01:10
|
| Besê Aslan dan; Xema Çel Meqami / Kırk Makamlık Efkar |
| |
Maraş"ın Elbistan yöresindeki deyişleri bir albümde toplayan genç derlemeci Besê Aslan"la yok olmak üzere olan kültürler üzerine konuştuk...Besê Aslan, genç yaşına rağmen Elbistan yöresinde söylenen Alevi deyişlerini “Xema Çel Meqami/Kırk Makamlık Efkar” isimli derleme çalışmasında bir araya getirdi.
Dört yıllık emeğin ürünü olan albümde, kaybolmaya yüz tutmuş bir kültürün son tanıkları olarak nitelendirebileceğimiz yaşlıların dilinden, geçmişten günümüze taşınmış değerlerin; stranın (şarkı), deyişin, masalın, kilamın (destan), ağıtın dile getirilişi, gelecek kuşaklara bırakılan bir miras niteliği taşıyor. Güvercin Müzik tarafından yayınlanan derlemeyi Aslan, bölgeye, kültüre ya da dile yabancı olanların biraz bilgi sahibi olması için bir kitapçıkla sunuyor. Kitapçıkta eserleri seslendiren insanların hayat bilgileri ve fotoğraflarının yanı sıra seslendirilen eserlerin Kürtçe ve Türkçe açıklamaları da yer alıyor.
Bu önemli ve kalıcı derlemeyi hazırlayan Besê Aslan"la "Kırk Makamlık Efkar"ı konuştuk.
Bize öncelikle kendinizden bahsedebilir misiniz?
1982 Elbistan doğumluyum. Lise öğrenimini Elbistan"da tamamladım. Malatya İnönü Üniversitesi İşletme Bölümü"nü yarıda bıraktım. Şimdi Ağrı Eğitim Fakültesi resim öğretmenliğinde okuyorum. Erken yaşta okumaya başladım ve okumayla beraber gelen yazma serüvenim başladı. Çeşitli dergi ve gazetelerde yazı ve şiirlerim yayınlandı.
Maraş yöresine ait Alevi deyişlerini bir albümde toplama fikri nereden çıktı?
Aslında şiirle başlamıştım hayata... Öyle süreceğini düşünüyordum. Fakat okumaya ya da belli bir birikim, duruş, bakış, felsefe ya da kültür edinmeye başladıktan sonra farklı düşünmeye başladım. Bu farklılık daha çok kimlik ve inançlarla ilgiliydi. Bizler coğrafya itibariyle zengin bir birikime ve değerlere sahip olan çocuklarız. Belli bir noktaya geldikten sonra bunları fark etmemek ya da fark ettikten sonra bir şeyler yapmamak mümkün değil.
Derleme yapmaya ilk başladığımda, daha çok duygusal bir ağırlık vardı. Sadece sevdiğim ya da beraber büyüdüğüm stranların, masalların, hikayelerin kaybolmasını istemiyordum. Fakat derlemeler ilerledikçe ve kayıtlarım çoğaldıkça bu masalların, stranların yalnız benim için değil bir halk için, bir felsefe için, gelecek için ne kadar önemli olduğunu anladım. Ve ondan sonra duygusallıkla beraber düşünceler gelişti. Sonunda bu değerleri duyarlı olan herkes dinlesin diye ikinci derleme çalışması olarak albüm projesini yaptım. İlk çalışmam ise derleme masallardan oluşuyordu. Elma Yayınları"ndan çıkan “Nar Ağacının Gölgesi Yoktur” isimli kitabım.
Metin Kemal Kahraman"ın yaptığı arşiv çalışmalarını akla getiriyor Kırk Makamlık Efkar...
Evet, çalışmalar aynı. Sadece dil ve bölge farklılıkları var.
Albüm dört yıllık bir çalışmanın ürünü. Bu süreçte nasıl bir yöntem izlediniz?
Dört yıl boyunca çok düzenli çalışamadım. Çünkü okula da gidiyordum. Ama fırsat bulduğum her arada köylere gidiyordum. İki ses kayıt cihazı, bir fotoğraf makinesi ile yaptım ilk derleme çalışmalarımı. İlk iki yıllık kayıtlarım çok iyi olmadı aslında. Çünkü elimdeki makineler çok iyi değildi. İmkanlarım ölçüsünde almıştım. Sonra küçük bir kameram oldu. O kayıtlar daha iyiydi. Tek tek köylere gidiyordum, ev ev dolaşıyordum. İnsanlara belleklerindeki bilgilerin ne kadar önemli olduğunu anlatmaya çalışıyordum. Ve onlar ne anlatmak istiyorlarsa onu kaydediyordum.
Sınırlı ya da belli bir konu üzerinde çalışmadım. Çünkü onların belleklerindeki her kelime, her anımsama, her bilgi çok önemliydi. Bu yüzden çok rahat geçiyordu. Mesela askerlik anılarını, kız kaçırma hikayelerini ya da bostandan yemiş çalma hikayelerini de kaydettim. Önemli olan bir cümle de olsa kaydetmeye ve o cümleyi sarf edenin fotoğrafını çekmeye çalıştım. Çünkü bir zaman sonra onlar, yani kültürümüzün sözel olan son taşıyıcıları artık olmayacak...
Sizin bu çalışmanızdan haberdar olan ya da albüme ses veren insanların ilk tepkileri ne oldu?
Tepkiler iyiydi. Çünkü daha önce masal kitabını çıkarmıştım ve o çalışma bana büyük avantaj olmuştu. Bir şekilde kendi isimlerini ya da fotoğraflarını görmeleri onları çok sevindiriyordu.
Çalışmanızı Mihamed Şexo"ya ithaf etmişsiniz...
Öncelikle bu çalışmayı Mihamed Şexo"ya ithafım duygusal boyuttadır. Bir gönül borcu ya da vefasıdır. İlk dinlediğim dengbej ve ilk dinlediğim Kürtçe söyleyen Kürt sanatçısıydı. Elbistan"da, yani Kürt Alevilerde Kürtçe müzik pek yaygın olmadığı için daha çok deyişlerle büyüdük. İkinci sebebim ise kültürel anlamda Alevi Kürtlerin kültüründen, dilinden Sünni Kürtlerin kültürüne, diline, bir geçiş yapmaktı.
Önemli bir ilk çalışmaya imza attınız. Sizin için nasıl bir deneyim oldu?
Teşekkür ederim. Öncellikle benim vicdani huzurum bu çalışmayı, bu kayıtları yaparken rahatlamaya başladı. Çünkü gözler önünde, diller ucunda olan bir tehlike ile karşı karşıyayız. Bu çalışmalar için 10 yıl ömür biçmek bile o kadar uzun ki... Çünkü yaşlılar ve bilgiler hızla kaybolmakta. Bireysel olarak belki küçük bir parça bu kayboluşun önüne geçmeye çalışıyorum ama bu yetmiyor ve yetmeyecek. Coğrafya o kadar geniş ve o kadar değer ile dolu ki... Daha çok iş yapılmalı, daha çok emek verilmeli, daha çok çalışma yapılmalı, daha çok duyarlı olmalıyız. Bizler ara bir kuşağız ve bir köprü görevindeyiz aslında. Bizden önceki bu bilgileri, değerleri, anlatıları almaz ve bilmez isek bizden sonraki kuşağa ne vereceğiz, ne kalacak bizden sonra?..
Can yakıcı bir durum olarak bakıyorum. Öyle uzaktan üstüne söz söylemek, yorum yapmak ya da umudunu kaybetmemek gibi bir şey değil ki... Adına sözlü kültür dediğimiz bu çalışmaları yapmak için çok az zaman var. Bunun için daha çok girişimler olmalı ve olmak zorunda. Eğer ki adresimiz ve gidecek bir yerimiz var ise tabii ki...
Önümüzdeki dönem bu türde çalışmalar yapmayı düşünüyor musunuz? Varsa projelerinizden bahsedebilir misiniz?
Çalışmalarım gücüm ve imkanlarım yettiğince devam edecek. Şu an aklımda olan iki önemli proje var: Ağıtlar ve dedeler... Yapabildiğim, gidebildiğim, ulaşabildiğim kadar gideceğim.
Röportaj: EVRENSEL Düzenleme: Alxas.net
|
|
|
| |
|
Arsiv TV